Unha vila onde a poesía e a pedra comparten raíces profundas
Mosteiros, poetas e ribeiras con memoria
Celanova é moito máis ca un nome: é un lugar que soa a campás antigas, a versos eternos e a pasos suaves polas rúas de pedra. Capital da Terra de Celanova, este municipio do suroeste ourensán é berce de dous dos grandes nomes da literatura galega, Curros Enríquez e Celso Emilio Ferreiro, e acubillo dun dos mosteiros máis fermosos e simbólicos de Galicia: o Mosteiro de San Salvador. Fundado por San Rosendo no século X, o conxunto monumental combina sobriedade monástica e esplendor barroco, coa súa igrexa, claustro e, sobre todo, a capela mozárabe de San Miguel, unha xoia do século X que nos lembra que aquí tamén se escribía historia cando outros aínda só a soñaban. Celanova é, ao tempo, camiño e destino: unha vila que entende a cultura como forma de vivir, de celebrar e de resistir.
Un val fértil onde a paisaxe se volve verso
Aséntase Celanova nun val regado polo Arnoia, entre outeiros suaves, bosques silenciosos e un horizonte onde a Serra do Leboreiro se ergue coma pano de fondo granítico. Aquí, a natureza non é decorado: é esencia. Dende os cumes do Penagache, con máis de 1.200 metros, até as augas lentas do Arnoia, o territorio convídache a perder o reloxo e seguir o curso dos ríos e dos versos. Os xacementos megalíticos, como o dolmen de Penagache ou a Mota Grande, falan dun pasado antigo que segue palpitando baixo as herbas. A contorna convida ao paseo, ao sendeirismo, á contemplación… porque en Celanova o tempo é outra cousa.
Tradición viva en festas cheas de identidade
O corazón social de Celanova latexan nas súas festas, que mesturan devoción, memoria e celebración con autenticidade. A Romaría Etnográfica Raigame, celebrada cada 17 de maio en Vilanova dos Infantes, é un festival da tradición: oficios antigos, música popular e orgullo cultural que enche as rúas no Día das Letras Galegas. Tamén en Vilanova se celebra a Romaría da Virxe do Cristal, unha das máis queridas e singulares, protagonizada por unha imaxe diminuta que, segundo a lenda, apareceu milagrosamente e que Curros Enríquez inmortalizou nos seus versos. A Festa da Ramallosa, co seu desfile nocturno de farois entre rúas apagadas, e a Festa da Encarnación, completan un verán cheo de rituais que unen xeracións e manteñen viva a identidade da vila.
Camiños de pedra, torres de lenda e pontes eternas
O patrimonio de Celanova non cabe nun mapa: hai que vivilo. A poucos quilómetros da vila, a Torre de Vilanova dos Infantes, último vestixio dun castelo medieval, ergue a súa sombra sobre a historia local. O castro de Castromao, un dos máis importantes de Galicia, ofrece ao visitante un percorrido pola vida antiga, dende a Idade do Ferro ata a ocupación romana. E ao sur, a Ponte de Freixo cruza o río Arnoia coas mesmas pedras coas que os romanos trazaron a súa Vía Nova, facendo do camiño tamén unha obra de arte. É unha das pontes romanas mellor conservadas do país, e camiñar por ela é atravesar séculos. En Celanova, todo —dende un poema ata un peto de ánimas, dende unha feira de xoves ata un claustro en silencio— forma parte dun relato común, cheo de beleza, forza e orgullo.
