Patrimonio vivo e motor do rural
As feiras tradicionais forman parte esencial da identidade rural ourensá. No territorio da Limia-Arnoia veñen celebrándose desde hai séculos, con raíces que se afondan ata época prerromana. De feito, hai máis de dous mil anos existía preto de Xinzo de Limia un lugar de encontro e troco chamado Civitas Limicorum, onde xa se realizaban intercambios comerciais antes da chegada de Roma. Durante a Idade Media e Moderna as feiras consolidáronse como o gran acontecemento económico e social de cada comarca, especialmente na Chaira da Limia. Historicamente destacaban polos seus mercados de gando: bois, vacas, cabalos e demais reses pasaban polas feiras, sendo Xinzo un centro célebre pola calidade do seu gando bovino – de aí o dito “Bois… aqueles bois de Xinzo!” referido á sona dos seus bois nas feiras. As principais feiras comarcais foron as de Xinzo, Bande, Celanova, Allariz ou Verín, entre outras, actuando Xinzo de Limia como punto central polo seu emprazamento estratéxico nas vías de comunicación. Este papel central fixo que Xinzo chegase a concentrar ata o 80% do tráfico de gando vacún e cabalar da contorna nos tempos en que o trato de gando era o eixo da economía rural.
Feira de Allariz en 1927. A vila de Allariz celebra os días 1 e 15 de cada mes unha das feiras máis antigas de Galicia, onde tradicionalmente o “toural” (campo da feira) se enchía de gando e as rúas de xente. Imaxes históricas como a de Allariz en 1927 dan conta da vitalidade destas feiras de antano, cando os paisanos acudían de madrugada con reses e produtos do campo, e a mañá transcorría nunha frenética actividade de regateo e comercio. Ao mediodía, as transaccións daban paso a un merecido xantar colectivo antes de regresar á casa cargados coas compras. Aquela tradición comercial e social perdurou ao longo dos séculos, e moitas destas feiras seguen vivas hoxe en día, converténdose nun verdadeiro patrimonio inmaterial vivo da Limia-Arnoia.
Feiras emblemáticas na Limia-Arnoia
No territorio Limia-Arnoia case todos os concellos manteñen a súa feira periódica, herdeira directa desas tradicións centenarias. Algunhas feiras destacadas son:
- Celanova – Celebra un mercado tradicional todos os xoves do ano, que se realiza ininterrompidamente desde finais do século XII. Na Praza Maior de Celanova e arredores concéntranse cada xoves postos de produtos do val do Arnoia mesturados con roupa, artesanía e outros artigos modernos, sendo o centro comercial de referencia da comarca. Por suposto, nunca falta a degustación do polbo á feira preparado ao momento baixo a Alameda, acompañada dun viño ou dunha ración de carne ó caldeiro, mantendo viva unha costume secular.
- Xinzo de Limia – Ten feiras os días 14 e 27 de cada mes ao longo de todo o ano. Historicamente foi a feira máis concorrida da Limia pola súa ubicación na grande chaira e cruce de camiños. Xa no século XVIII Xinzo era recoñecida polos seus boiada e concentraba comerciantes chegados non só da contorna senón tamén doutras partes de Ourense, de Galicia e mesmo de Castela. Hoxe en día a feira de Xinzo continúa a ofrecer produtos agrícolas locais, roupa, útiles e outras mercadorías, e segue a ser unha cita onde moitos veciños da comarca se xuntan para mercar e convivir.
- Allariz – Como xa se mencionou, celebra a feira os días 1 e 15 de cada mes, sendo unha das máis antigas documentadas en Galicia. Durante xeracións, o día de feira en Allariz encheu a vila de tratantes, gandeiros e agricultores. Na actualidade mantense a tradición cun mercado que combina postos de produtos tradicionais e ecolóxicos con textil e artesanía, atraendo tamén numerosos visitantes á fermosa vila alaricana.
- Bande e Mercado do Xurés – No concello de Bande teñen lugar feiras os días 13 e 28 mensualmente. Ademais, Bande impulsou recentemente o Mercado do Xurés, que se celebra cada primeiro domingo de mes. O Mercado do Xurés naceu como un espazo de emprendemento para exhibir e comercializar os produtos locais do Parque Natural Baixa Limia–Serra do Xurés, funcionando á vez como punto de información turística sobre os recursos da zona. Situado na antiga praza de abastos de Bande, conta con postos de alimentación e artesanía, zona gastronómica e área de visitantes, mesturando a filosofía tradicional da feira coa promoción do turismo de proximidade e dos produtos endóxenos do territorio.
(Outros concellos da Limia-Arnoia tamén celebran as súas feiras: por exemplo, Rairiz de Veiga (día 12), Vilar de Santos (2º domingo), Trasmiras (día 17), Maceda (días 4 e 20), Xunqueira de Ambía (día 24), etc., conforme á relación recollida polo GDR Limia-Arnoia. Esta rede de feiras locais cubre todo o territorio, unha por concello, mantendo viva a tradición en cada recuncho da comarca.)
Encontro comunitario e desenvolvemento rural
Malia os cambios socioeconómicos, as feiras tradicionais seguen a ter un impacto moi positivo no rural ourensán, tanto a nivel económico como social. Seguen sendo mercados de proximidade onde os produtores locais poden vender excedentes da horta, queixos, mel, embutidos, ou gando en pequena escala, axudando a complementar as rendas familiares. Ademais, nelas atópanse vendedores ambulantes de roupa, calzado, ferramentas ou planta, o que leva actividade comercial ás vilas en días fixos. Moitos pequenos negocios locais aproveitan o día de feira para atraer clientela, e mesmo artesáns e colleiteiros atopan nestes eventos un escaparate directo ao consumidor. En conxunto, as feiras contribúen a dinamizar a economía local no rural, xerando un fluxo regular de compradores-vendedores e mantendo vivos os ciclos curtos de comercialización.
A nivel social, a función das feiras é aínda máis palpable. Hoxe, cando a venda de gando ou grandes mercados xa non teñen o peso de antano, a feira converteuse sobre todo nun espazo de encontro comunitario. Desde primeira hora da mañá xa ferven as caldeiras do polbo e montan os postos os feirantes, e a xente achégase non só a mercar, senón a pasar o día nun ambiente distendido. O rito repítese: percorrer os postos, mercar algunha provisión ou capricho, e finalmente compartir mesa nas pulpeiras ou nas tabernas locais. Hoxe a feira é “un día de encontro e tranquila conversa, un día de culto profano ao rico polbo e aos nosos pratos (callos, cocido, carne…)”, coma o definen en Cartelle. Nestas xuntanzas informais reforzanse os lazos veciñais – os feirantes e parroquianos saúdanse, comentan as novas da comarca, intercambian consellos e reforzan ese sentimento de comunidade que define o rural. En definitiva, a feira segue a ser o gran día social do mes en moitas vilas, evitando o illamento e fomentando a cohesión entre xeracións.
Esta importancia social e cultural transcende o ámbito local. Incluso na capital provincial, Ourense cidade, pervive a tradición feiral: os días 7 e 17 de cada mes celébrase feira na zona do Campo da Feira, á beira do río Barbaña, con numerosos postos e polbeiros que ofrecen aos asistentes a degustación do típico polbo á feira xunto con carne ao caldeiro e viño do Ribeiro, en longas mesas corridas e con gaitas amenizando. É un exemplo de como a esencia das feiras galegas segue viva tanto no rural como nas vilas máis grandes, unindo gastronomía, comercio e festa nunha experiencia única.
En conxunto, as feiras tradicionais constitúen un patrimonio vivo do territorio da Limia-Arnoia e de Ourense en xeral. Lonxe de seren reliquias do pasado, hoxe evolucionaron e adaptáronse, pero seguen cumprindo un papel crucial: son puntos de encontro onde se promove o consumo local e o turismo de proximidade, xerando orgullo de pertenza e fortalecendo a cohesión territorial. Cada feira, con súa personalidade propia, é un motivo máis para achegarse ás nosas vilas: para descubrir sabores auténticos, apoiar aos produtores da zona e sentirse partícipe dunha comunidade rural que mantén acesa a súa cultura. As feiras, en definitiva, son moito máis ca simples mercados: son festas comunitarias mensuais, unha expresión da nosa identidade colectiva e un motor de vida no rural que segue a latexar con forza cara ao futuro.
