Mosteiro de San Salvador e San Miguel: Celanova en estado puro.
No centro mesmo de Celanova, no corazón histórico e espiritual da vila, ergue-se un dos lugares máis fermosos, enigmáticos e cheos de memoria de toda Galicia: o mosteiro de San Salvador e a capela mozárabe de San Miguel. Aquí, entre pedra vella e harmonía barroca, o tempo decidiu facer pouso.
O mosteiro foi fundado nada menos que no ano 936 polo propio San Rosendo, bispo de Mondoñedo e Santiago, pero tamén político, visionario e santo de pedra e carne. Contan que foi unha revelación divina a que lle indicou onde fundalo. E así naceu o cenobio beneditino, sobre terras do seu irmán Froila, como semente dunha vila que medraría ao seu redor. O que comezou como un pequeno mosteiro converteuse nun auténtico centro de poder relixioso, cultural e político durante séculos, acumulando terras, privilexios e saber.
O edificio que hoxe vemos é o resultado de moitas etapas, reformas e ambicións. A igrexa principal, xa do século XVII, deseñada por Melchor de Velasco Agüero, é unha obra mestra do barroco galego, sobria por fóra e solemne por dentro. Alí vive un órgano do século XVIII, coa súa caixa tallada por Francisco de Castro Canseco e a maquinaria creada polo frade franciscano Felipe de la Peña, que soa coma un eco do pasado cando se deixa escoitar.
Pero se hai unha xoia que esperta admiración silenciosa, esa é a capela de San Miguel. Pequena, humilde, íntima. Construída cara ao ano 940, probablemente como homenaxe ao irmán do santo, é un dos melores exemplos do estilo mozárabe de toda Galicia. Coas súas proporcións perfectas, os arcos de ferradura, a decoración xeométrica e o seu aire case oriental, a capeliña é un lugar máxico. Sobre todo nos equinoccios, cando a luz do sol se coa polas fiestras e debuxa unha estrela no chan. Un fenómeno tan preciso que parece feito máis por fe que por técnica.
O mosteiro deixou de ter uso relixioso coa desamortización do século XIX, e dende entón foi de todo: cuartel, cárcere, casa consistorial, colexio… e hoxe segue vivo como instituto público, facendo que rapazas e rapaces estuden entre muros con máis de mil anos de historia. Un milagre laico que Celanova soubo preservar.
Visitar este conxunto monumental non é só ver pedra e arte: é sentir como a historia se agocha nos recunchos, como o espiritual convive co académico, e como un pequeno oratorio pode resumir o cruzamento de culturas que fixeron de Galicia un territorio aberto, híbrido e rebelde.
