Magostos na Limia-Arnoia: castañas, lume e memoria compartida
Hai tradicións que se manteñen vivas porque non precisan moito para ser verdadeiras. Unhas castañas, unha fogueira, viño novo e xente ao redor. Así, sen artificios, chega cada outono o magosto, unha das festas máis queridas da provincia de Ourense e unha celebración que na comarca da Limia-Arnoia se vive con intensidade, orgullo e sabor.
O magosto é moito máis ca unha merenda popular: é herdanza, memoria, encontro e, sobre todo, agradecemento. A súa orixe perdeuse entre brétemas do tempo, pero todo indica que estamos ante unha festa de raíces celtas, vencellada ao Samaín, ao lume purificador e ao ciclo da vida e da morte. Entre o 1 e o 11 de novembro, coas castañas no seu punto xusto, Galicia prende fogueiras e celebra.
Na provincia de Ourense —terra de soutos, de viño novo e de lareiras acesas—, esta tradición ten fondas raíces. E nos concellos que forman o GDR Limia-Arnoia, o magosto non é unha cousa do pasado: é presente festivo, é rito que une xeracións, é comunidade.
Facer magosto: un xeito de estar xuntos
A escena é sinxela e perfecta: lume aceso, castañas que estoupan no tambor, o arrecendo da terra quente e os dedos tinguidos de borralla. Nese círculo danse cita vellos e cativos, parroquias enteiras, escolares e emigrantes que regresan polo San Martiño. As castañas asadas convértense en símbolo. Cada unha delas, di a tradición, representa unha alma que se libera do purgatorio. O lume quente serve de guía para as ánimas e de compañía para os vivos.
O viño novo, recén sacado da cuba, acompaña o ritual. Xunto con el, non faltan os chourizos, a panceta, a costela, e mesmo bica e queimada. O magosto é tamén gastronomía da terra, e iso séntese en cada parroquia da comarca.
Exemplos que manteñen a tradición
En Allariz, o magosto fúndese coa Feira de Outono. Durante unha fin de semana de novembro, a vila énchese de postos con produtos da tempada: castañas, cogomelos, marmeladas… e, como non, magosto para todos, acompañado de música, teatro e obradoiros para os máis pequenos. Aquí, como en poucos sitios, a festa mestura sabor e cultura.
Maceda aposta por un magosto popular e festivo, con xantar comunitario, churrasco, empanadas e remate con queimada e música. O mesmo acontece en Trasmiras, onde o pavillón municipal se enche cada ano de veciños e visitantes dispostos a gozar dunha tarde de castañas, viño e cantigas.
En Xinzo de Limia, a capital comarcal, o magosto celébrase na Praza de Oriente cunha gran festa aberta, onde se reparten castañas, pan, viño e chourizos de balde. É unha das citas máis concorridas da comarca, e nelas revélase esa alma social do magosto: festa de todos, para todos.
Outros concellos coma Sandiás, Baltar, Lobios, Rairiz de Veiga ou Xunqueira de Ambía non faltan á cita. Cada un á súa maneira: nuns casos con animación infantil, noutros con actuacións musicais, e sempre con ese espírito de calor compartida ao redor do lume. Mesmo os máis pequenos celebran magostos nas escolas, aprendendo que hai tradicións que tamén se comen.
Magosto é patrimonio vivo
O magosto non precisa máis que xente e ganas. Por iso resiste. Porque non depende de modas nin orzamentos. Porque nace da necesidade de xuntarse, de celebrar que se recolleu o que a terra deu e que se está preparado para o inverno.
Neses días, a cinza serve de maquillaxe, as castañas convértense en ofrenda e o viño en bálsamo. Cóntanse contos, rememóranse os que xa non están, e danse pasos de baile ao redor da fogueira como fixeron os nosos devanceiros.
Nas comarcas da Limia e da Baixa Limia, nos pobos de Arnoia e do val do Arnoia, o magosto é máis que unha festa: é unha forma de ser. E por iso, cada novembro, entre borralla e risas, Galicia enteira se recoñece ao redor dun lume.
Un magosto non se explica, vívese. E en cada magosto da Limia-Arnoia hai un motivo máis para seguir celebrando quen somos.
