Aquis Querquennis

Hai lugares nos que a arqueoloxía permite descubrir o pasado. E hai outros nos que ese pasado aparece e desaparece diante dos nosos ollos segundo o nivel da auga. Aquis Querquennis, situado á beira do encoro das Conchas no concello de Bande, é un dos xacementos romanos máis extraordinarios da Península Ibérica precisamente por esa razón. Durante boa parte do ano permanece parcialmente oculto baixo as augas do encoro. Cando o nivel descende, as súas murallas, rúas e edificios volven emerxer, revelando a historia dunha das instalacións militares máis importantes da antiga Gallaecia.

A primeira impresión ao contemplar o xacemento é difícil de esquecer. As ruínas aparecen integradas nunha paisaxe dominada polo val do Limia e polas montañas do Xurés. O visitante ten a sensación de estar diante dunha cidade recuperada do tempo, un lugar onde as pedras continúan conservando a memoria dun momento decisivo na organización do territorio por parte do Imperio Romano.

Aquis Querquennis foi construído durante o século I d.C., baixo o mandato dos emperadores Vespasiano e Tito. A súa función principal estaba directamente relacionada coa Vía Nova, tamén coñecida como Vía XVIII, unha das grandes infraestruturas romanas do noroeste peninsular. Esta importante estrada unía Bracara Augusta, a actual Braga, con Asturica Augusta, hoxe Astorga, facilitando a circulación de persoas, mercancías e tropas a través do territorio.

Para garantir a seguridade desta ruta estratéxica, Roma construíu unha rede de campamentos militares e puntos de apoio. Aquis Querquennis converteuse nun dos máis importantes. Desde aquí controlábanse os movementos ao longo da vía e asegurábase a estabilidade dunha rexión que, poucos anos antes, aínda estaba completando o proceso de integración dentro do Imperio.

Mais Aquis Querquennis non era só un campamento militar. Xunto a el desenvolveuse tamén unha mansión viaria, unha especie de pousada oficial destinada aos viaxeiros que utilizaban a calzada romana. Funcionarios, comerciantes, mensaxeiros e membros da administración imperial atopaban aquí descanso e servizos durante as súas longas viaxes. Esta combinación de función militar e civil converteu o lugar nun auténtico centro de actividade dentro da rede de comunicacións romana.

As escavacións arqueolóxicas permitiron recuperar unha parte importante do complexo. Ao percorrer o xacemento pódense observar as murallas que delimitaban o campamento, as torres defensivas que reforzaban a súa seguridade e as portas monumentais que regulaban os accesos ao recinto. Tamén se conservan restos dos barracóns onde vivían os soldados, dun hospital militar e dos grandes almacéns de cereais, coñecidos como horrea, fundamentais para garantir o abastecemento da guarnición.

Estas estruturas permiten comprender a extraordinaria capacidade organizativa do exército romano. Cada edificio respondía a unha función específica dentro dun sistema perfectamente planificado. Nada quedaba ao azar. O campamento era unha máquina complexa destinada a garantir a presenza e o control de Roma sobre o territorio.

Un dos aspectos máis fascinantes de Aquis Querquennis é a súa relación coa paisaxe actual. O encoro das Conchas, construído no século XX, transformou radicalmente o entorno e provocou a inundación periódica do xacemento. Durante décadas, moitas das súas estruturas permaneceron ocultas baixo a auga. Esta circunstancia, aínda que condicionou a conservación e o acceso, tamén contribuíu a preservar parte dos restos arqueolóxicos nun estado excepcional.

Moi preto do xacemento atópase o Centro de Interpretación Aquae Querquennae–Vía Nova, unha instalación que permite comprender en profundidade a historia do lugar e o papel que desempeñou dentro da organización romana da Gallaecia. A visita ao centro complementa perfectamente o percorrido polas ruínas e axuda a reconstruír mentalmente a aparencia que debía ter o campamento no seu momento de máximo esplendor.

Mais a importancia de Aquis Querquennis vai moito máis alá da arqueoloxía militar. O xacemento axuda a entender como Roma transformou o territorio, introducindo novas formas de comunicación, administración e organización económica. A Vía Nova non era simplemente unha estrada. Era unha ferramenta de integración que conectaba comunidades, facilitaba intercambios e contribuía á difusión da cultura romana.

Ao longo do ano, a experiencia de visita cambia notablemente. Dependendo do nivel do encoro, diferentes partes do xacemento poden ser visibles ou permanecer ocultas baixo a auga. Esta singularidade converte cada visita nunha experiencia diferente e reforza a sensación de estar diante dun lugar vivo, sometido aínda ás dinámicas da paisaxe.

Dentro do territorio 25 Motivos, poucos recursos arqueolóxicos teñen unha capacidade tan grande para conectar historia, paisaxe e emoción. Aquis Querquennis permite camiñar polas rúas dunha cidade romana, observar os espazos nos que viviron e traballaron os soldados e comprender a importancia que tivo este territorio dentro dunha das maiores civilizacións da Antigüidade.

Aquí, á beira do Limia e baixo a mirada das montañas do Xurés, as pedras continúan emerxendo das augas para lembrar que a historia nunca desaparece completamente. Ás veces, simplemente agarda o momento adecuado para volver saír á superficie.